Binnenkort zijn schrijvers overbodig, hoor je steeds vaker. Er zijn AI's die je een thema geeft, een paar steekwoorden en de opdracht er een roman van te maken. De machine haalt overal informatie vandaan en levert een knap manuscript af.

Hoe zou William Burroughs daarnaar hebben gekeken? Eind jaren vijftig leerde hij van de dichter en kunstenaar Brion Gysin de cut-upmethode: je knipt een tekst in stukken en zet hem opnieuw en anders in elkaar. Dead Fingers Talk (1963) is volledig opgebouwd uit fragmenten van zijn eerdere boeken. De Times Literary Supplement brandde het af in een anonieme recensie met de veelzeggende titel "Ugh…": Burroughs zou alleen herkauwen wat al niet op zichzelf stond, zonder iets toe te voegen. Er volgde een briefwisseling in de krant die maandenlang doorging, tussen voor- en tegenstanders.

In The Third Mind, dat Burroughs met Gysin schreef, laten ze allerlei technieken zien, waaronder de fold-in: je vouwt de ene tekst in de andere, zodat er een nieuw verhaal ontstaat. Zinnen botsen en ontsporen, en lopen over in iets anders. Als lezer volg je geen verhaal meer, maar een keten van associaties. Het leesplezier is aanstekelijk. Burroughs wilde de logica tarten, het idee van een verhaal torpederen, de structuur waarlangs we betekenis opbouwen kapotmaken, om er iets anders uit te laten ontstaan. Daarmee begroef hij ook het romantische idee van de auteur als schepper. Wat zichtbaar wordt, is een geest die niet uit het niets creëert, maar de hele dag gevoed wordt door anderen. Een paar jaar later gaf Roland Barthes het een naam: de dood van de auteur.

Latere schrijvers sluiten daarbij aan. Michael Chabon noemde elke roman fan-fictie: elk boek gaat een gesprek aan met eerdere boeken. Jonathan Lethem schreef in 2007 een essay over invloed dat bijna volledig uit zinnen van anderen bestaat, met achteraan een sleutel die alle bronnen noemt. Een boek perst een nieuw boek uit, en de oude boeken reizen mee in de kantlijn. Als je die kantlijn zou moeten printen, kreeg je een boek dat te dik is om te dragen.

In Ooit waren wij vogels speelde ik zelf met een cut-up. Ik maakte nieuwe teksten van zinnen uit boeken die ik liefhad, met de bronnen in noten erbij. De reacties op die passages waren lauw: postmodern, alsof ik wilde zeggen dat alles al eens gezegd is. Dat bedoelde ik niet. Een zin krijgt pas betekenis in een context. De betekenis zit niet in de woorden, maar in waar ze verschijnen. In hun samenhang met andere zinnen. Dat blijf ik het magische van schrijven vinden.

Ook Morgen ben ik er weer staat in gesprek met eerder werk. Wie over mythen schrijft, ontkomt daar niet aan: je schrijft je in in een eeuwenoude taal, in een kadans waar een paard van in galop slaat. Het register wordt een dwingende context, en plots gaan de zinnen er zonder jou vandoor. In het boek breng ik een ode aan David Vann, Kathy Acker, Jim Thompson, Thom Jones en Annie Proulx, schrijvers die ik liefheb en bewonder. Soms is het een verwijzing, soms een kleine passage die ik heb herbewerkt en een plek heb gegeven in een andere context, met een andere betekenis. Het zijn sporen die in een nieuw verhaal hun tocht voortzetten.

Burroughs en Lethem wilden laten zien dat de schrijver geen bron en geen eindpunt is. Gilles Deleuze en Félix Guattari noemden het boek een kleine machine: geen machine als in AI, maar een verknoping van andere boeken, die weer nieuwe voortbrengt, en weer nieuwe. Het verhaal als een oneindige keten, waaraan we als schrijver op een bepaald moment in de tijd een kleine richting mogen geven.